اعلامیه حقوق بشر (کردی)

اعلامیه حقوق بشر (کردی)

Preamble

Baweriya dilsoziya tevahiya hemî endamên malbatê mirovî û mafên wan wekhev û sazkirî bingehîn li cîhanê azadiya, dadwerî û aştiyê ye.

Ji ber ku nenasîn yên mafên mirovan û neheqiya di dan barbar encamê de ewê heyinên mirovî di wijdana yên mirovatiyê, û çi bû jî hebûnên giştî mirovan xweziya xwe bi ser derketina holê ya cîhanê ku ji azadiya ferdî yên axaftin û bawerî û azadî ji tirs û dixwazin.

Ji ber ku ew bû ku pêwîst ji bo vê qanûn ji bo parastina mafên mirovan, da ku ne ji yên yekî din, li dijî zorkarî û neheqî.

Wekî ku ew hewce ye ku pêwendiya pêwendiyên têkiliyên Dewletên Yekbûyî yên di navbera Dewletan de,

Herwekî gelên ya Neteweyên Yekbûyî de hatiye tekîd li Charter pêgîrîya wan bawerî li bingehîn ji mafên mirovan û rûmeta yên şexsî û bi mîqdara û ji mêr û jinan ji mafên wan ên wekhev û yên biryar da ku arîkarî bidin pêşveçûna çivakî û bicihkirina mecalên çêtir ên jiyanê di nav serbestiyeke mestir de.

Wekî Dewletên Dewletan soz da ku bi hevgirtina Neteweyên Yekgirtî re hevkariyê bikin da ku ji bo mafên maf û azadiyên bingehîn bi rêzdarî rêzdar û rêzdar in.

Ji ber ku riya giştî ya van maf û azadiyê girîng e ku ji bo vê tevlêbûna temamî pir girîng e.

Civîna Gelemperî vê Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan wek a îdeala hevbeş a ku bighênê ji bo ku hemû gel û neteweyan, da ku her kes û hemû organên civakê, xiste ev Danezan timî di bîr de, ji bo pêşvebirina hurmeta ji bo van maf û azadiyan di rêya perwerdeyê re, perwerde û tedbîrên berebereyî, yên neteweyî û navneteweyî, ji bo misogerkirina nasîn û bicihanîna gerdûnî, di navbera bandor li dewletên endam bi xwe û ya gelên ji erdên ku li jêr hukmê wan de.

Benda 1.

Hemû mirov azad û di weqar û mafan de wekhev tên dinyayê. Ew bi hiş û wijdan in û divê li hember hev bi ruhê bratiyê bilivin.

Benda 2

Her kesî yê ji hemû maf û hemû azadiyên ku di vê Danezanê de, set bê tu cihêyî, n emaze ya nijad, reng, zayend, ziman, ol yan dîtina siyasî yan her ramana din, eslê neteweyî an civakî, serwet, zayîn an her rewşeke din, bêyî ku tu cihêtî nexist navbera mêr û jinan de. Ji bilî li jor, li wê derê ti hîmê cudakarî yên li welêt siyasî, hiqûqî an navneteweyî an erdê ku kesek jê tê, heke ev welat an ku tu leke an di bin baweriya serbixwe, ne xweser (otonom) an li jêr mijara serweriya xwe bi tu astengên.

Benda 3.

Herkes maf heye ku jiyan, azadî û ewlehiya mirov.

Benda 4

Tu kes nikare di xulamî û xulamê de nabe, xulam û bazirganiya xulam divê di hemî wan de qedexe ye.

Benda 5

Tu kes nabe ku îşkencek û zordar, neheqî an nehmayî an cezakirinê ye.

Benda 6

Herkes maf heye ku her derê wek kesek zagonî nas bike.

Benda 7

Hemû mirov li ber qanûnan wekhev in û bê ciheyî xwediyê mafê parastineke wekhev heye, û hemû ji wan bi mafê parastineke wekhev a li hemberî her cihêtiya ku vê Danezanê ihlal dike û li hemberî her navtêdana cihêtiyeke wilo xwediyê mafê.

Benda 8

Herkes maf heye ku, çareyê dadgehên neteweyî ji bo rastkirinê ji bo kirinên ku mafên bingehî yên wî qanûn heye.

Benda 9

Tu kes nikare bi binçavkirin, zindanê an derveyî li darizandin.

Bend 10

Herkes, di wekheviyeke temamî de, bi kesên din re heye, di rûniştinê de li ber mehkemeyeke serbixwe û bê alî, daye çarenivîsê adil û eşkere ya maf û wacibên wî û ya her tawana curmî li dijî wî.

Benda 11

(۱)

Her kesê ku bi kirineke curmî sûc Tê texmînkirin, bêsûc, heta qanûna di mehkemeyek eşkere, mor dike ku garantiyên ji bo cezakirina parastina wî.

(۲)

Tu kes nikare sûcdariyek an instrument an jî devê sûcdar nekiribe heta ku ew di bin dema komîsyona neteweyî an navnetewî de sûcdar nekiribe, ne jî ew ê ku di dema dema sûcê de hatibû pejirandin, cezayê giran be.

Benda 12

Tu kes nikare di nav jiyana xwe ya taybet de, malbatek, malê, nameyek an jî kampanyayên di nav û rûmet de, û herkes xwedî mafê parastina li hemberî van destwerdan û kampanyayan.

Benda 13

(۱)

Herkes xwedî mafê azadiya tevger û rûniştin li sînorên her Dewletê heye.

(۲)

Mafê her kes xwedî mafê welatekî ku ji ber xwe vekişîne, û vegera welatê xwe.

Bend 14

(۱)

Herkes maf heye ku lê digerin û li welatên din ên penaberiyê ji penaberiyê bixwazin.

(۲)

Ev maf nikare ji bo dozên sûcên ne-siyasî an jî çalakiyên li dijî armanc û armancên Yekbûyî yên Yekbûyî tê bikaranîn.

Bend 15

(۱)

Herkes maf heye ku neteweyî.

(۲)

Ma kesî kes nikare bêtir ji neteweya xwe bêparêz kirin an jî mafê mafê neteweya xwe guhertin.

Benda 16

(۱)

Mêr û jinên ku zewaca zewaca xweda mafê wan heye û bê ava kirin ku bêyî qedexekirina zayendî yan olê û di dema zewacê de, zewac û li ser hilweşandina wekheviyê heye.

(۲)

Peymana zewacê tenê bi bi destûra partiyên ku dixwaze bi destûra xwe û razîbûna nehdûnî re bizewicin bêne navnîşan.

(۳)

Malbata yekîneya sirûştî û bingehîn a civak e û mafê mafê parastina civaka û Dewletê ye.

Benda 17

(۱)

Herkes maf heye xwedane xaniyê xwe an jî bi hev re bi hev re heye.

(۲)

Ma kesê kes nikare bi miletê xwe nehiştin.

Benda 18

Herkes xwedî mafê azadî, wijdan û olê heye. Ev maf e ku azadiya xwe an jî baweriya xwe biguherînin, û azadiya ku ew di perwerdehiyê, pratîk, çavdêriya û çavdêriya xwe de dibêjin, an di veşartî an civatê de çi dibe.

Benda 19

Herkes maf heye ku azadiya ramanê û îfadeyê. Ev maf heye ku bêyî ku destwerdana jînografî ne girêdayî agahdariyê û fikrên wergirtin, wergirtin û destnîşan bike.

Benda 20

(۱)

Maf xwedî mafê azadiya civîn û aştiyê ya aştiyane heye.

(۲)

Hin kes nikare mecbûr bibin ku tevlî komeleyek tevlî bibin.

Benda 21

(۱)

Herkes xwedî maf heye ku di rêvebiriya gelemperî de welatekî wî welatê xwe an bi rasterast an bi rêya serbixwe bijartin.

(۲)

Her kes xwediyê rast e ku hinek kesên ku di nav welatê dewletê de pêk bînin rast e.

(۳)

îradeya gelê li çavkaniya hêza dewletê ye, û ev nûvedana wê helbijartinên durust ên cihê de li ser bingehê dengdana nihînî û pêvendîyên li ser wekhevî di navbera her kes an li gora awayeke hevrûmet a jêhatina.

Benda 22

Herkes, wekî endamê civakî, mafê garantîya civakî û ji bo bidestxistina navçîtiya xebata neteweyî û hevkariya navneteweyî û li gor sîstemên her welat û çavkaniyên wê mafên aborî, civakî û perwerdeyî yên ku jo bo weqara wî û geşbûna serbest a şexsiyeta wî.

Benda 23

(۱)

Herkes xwedî mafê xebitandinê, ji bo bijartina azad a karûbar, tenê merc û mercên xweras û mafê parastina dijî bêkariyê.

(۲)

Her kesî bêyî cudatiyê ye ku mafê mafê draviyê wekhev kirinê ye.

(۳)

Herkesê ku dixebite mafê meaşek adil û têrker ê ku dikaribe ji wî û ji malbata wî re jiyaneke şayanê weqara mirovî ewle bike û heke pêwîst be bi îmkanên din ên parastina sosyal.

(۴)

Herkes xwedî maf heye ku saz bikin û tevlî sendîkayên bazirganî ji bo parastina berjewendiyên wî bibin

Bend 24

Her kes heye ku mafê bîhnfireh û bêdeng bimînin, sînorên berbiçav yên karûbarên kar û dema betlaneyên demdêran hene.

Benda 25

(۱)

Herkes mafê sewiyeke jiyanê ku têra ewlekirina saxî û rehetiya malbata xwe, nemaze ji bo xwarin, lixwekirin, mal, lênerîna tibbî û xizmetên sosyal ên pêwîst û mafê ewleyiyê di rewşa bêkarî, nexweşî, seqetî, bîtî, pîrî an di rewşên din ên windakirina rewşê Beyonda wî.

(۲)

Birahîm û zarokek xwedî mafê alîkarî û lênêrîna taybetî heye, û hemî zarok hemî parastina civakî, bêyî ku ji wan zagonî an qanûnî hatine çêkirin.

Benda 26

(۱)

Herkes mafê hînbûnê heye, û divê perwerde di yekem û herî kêm di qonaxên bingehîn azad bibe, û ku perwerdeya seretayî ya mecbûrî ye û divê perwerdeya teknîkî û pîşeyî circulate, û ji bo hêsankirina qebûlkirina xwendina bilind bi wekhevîyeke temamî ji hemû li ser bingehê ji bo berevpêşbirina.

(۲)

Perwerde, divê li pêş pêşxistina tam kesayetiya mirovan armanc, û ji bo pêşvebirina hurmeta ji bo mafên mirovan û azadiyên bingehîn û ji bo pêşxistina têgihîştin, musameha û dostaniya nav hemû netewe û hemû komên nijadî an olî, û ji bo zêdekirina hewldanên aştîparêz ya Neteweyên Yekbûyî.

(۳)

Parêzgehan xwedan mafê xwe ya cureyê perwerdehiya zarokên xwe hilbijêre.

Benda 27

(۱)

Herkes mafê bi serbestî beşdarbûna jiyana çandî ya civakê, ji huneran kelkgirtinê û beşdarbûna pêşveçûna zanistî û encamên wê heye.

(۲)

Herkes maf heye ku parastina berjewendiyên exlaqî û materyalî ji ber hilberîna zanist, edebî û hunerî.

Benda 28

Herkes maf heye ku ji bo kêfê ji bo nîzameke civakî û navneteweyî ya ku maf û hemû azadiyên ku di vê Danezanê de set dikare bi temamî bêne cih heye.

Benda 29

(۱)

Her kes li hember civakek ku di merivê wî an kesayetiyê de temam bibe bête erz kirin.

(۲)

bi ya takekesî di bin bikaranîna maf û azadiyên kesên ku astengên damezrandin û ji aliyê qanûnê wî de ye, da ku bicîh naskirina maf û azadiyên kesên din û rêzgirtina ji bo bicihanîna xwastiniyên rast ên nîzama giştî û berjewendîya raya giştî û exlaqê di civakeke demokratîk de.

(۳)

Mafên vî mafî dê di çarçoveya armanc û prensîbên Neteweyên Yekbûyî de nebin be.

Benda 30

Tu hukmekî vê Danezanê nikare bê tefsîr kirin wekî ku tu maf dide dewletekê, komekê û kesekî ji bo kirina an pêkanîna kirinekî ku li ser tinekirina maf û azadiyên berpêş kirin amanc bigre, şîrovekirin.

اشتراك گذاری نوشته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *